We krijgen deze vraag bijna dagelijks aan de telefoon. "Mag dat eigenlijk wel, zo'n woning in onze tuin?" En het korte antwoord is: in heel veel gevallen ja, en vaak zelfs zonder vergunning. Maar daarmee is niet alles gezegd, want elke gemeente legt de regels nét even anders uit en de duivel zit zoals altijd in het detail.
In dit artikel zet ik op een rij wat je in 2026 mag verwachten als je een mantelzorgwoning wil plaatsen. Geen juridisch jargon, gewoon de praktijk zoals wij die zien.
De basis: het Besluit omgevingsrecht
De landelijke regels voor mantelzorgwoningen staan in het Besluit omgevingsrecht. Dat klinkt heel formeel, en dat is het ook, maar de strekking is eigenlijk best simpel. Sinds een paar jaar mag je een mantelzorgwoning vergunningvrij plaatsen in je achtertuin, op voorwaarde dat er sprake is van een zorgvraag.
Die zorgvraag moet aangetoond worden. Meestal gebeurt dat met een verklaring van een huisarts of een wijkverpleegkundige. Soms is een CIZ-indicatie nodig, soms volstaat een verklaring. Het hangt af van je gemeente, en daarom is het altijd verstandig om vroeg in het proces even contact op te nemen met de afdeling Vergunningen.
Wat veel mensen niet weten: de zorgverlener en de zorgvrager hoeven niet allebei dezelfde indicatie te hebben. Vaak is het de ouder die de zorg ontvangt, maar het kan ook andersom. Een kind met een beperking dat bij zijn ouders blijft wonen valt er bijvoorbeeld ook onder.
Wat mag vergunningvrij?
Vergunningvrij plaatsen kan als de woning aan een aantal voorwaarden voldoet. De belangrijkste:
- De woning staat in de achtertuin, op minimaal één meter van de erfgrens
- Het oppervlak is maximaal 100 m² (in sommige gemeenten 80 m²)
- De woning is functioneel ondergeschikt aan de hoofdwoning
- Er wordt aantoonbaar mantelzorg verleend
Dat "functioneel ondergeschikt" is een term die voor verwarring zorgt. Het betekent in de praktijk dat de mantelzorgwoning op hetzelfde adres staat als de hoofdwoning. Dezelfde brievenbus, hetzelfde huisnummer (eventueel met een toevoeging als A of B), en dezelfde nutsaansluiting. Een tweede woning waar volledig zelfstandig gewoond wordt, met eigen energiecontract en officieel huisnummer, is dus geen mantelzorgwoning meer.
Wanneer heb je wél een vergunning nodig?
Niet elke situatie past binnen het vergunningvrije kader. Je hebt wel een omgevingsvergunning nodig als:
- De woning groter is dan 100 m²
- De plaatsing in het voorerf is, dus naast of voor het huis
- Je in een beschermd dorps- of stadsgezicht woont
- Het bestemmingsplan iets anders zegt
Vooral dat laatste punt verrast mensen. Een gemeente kan in haar eigen bestemmingsplan strengere regels opnemen dan de landelijke wet. Wij komen dat tegen in plattelandsgemeenten waar men juist soepel is, maar ook in dichtbebouwde randstadgemeenten waar elke vierkante meter telt.
Onze ervaring: bel altijd even met de gemeente voordat je iets bestelt. Een telefoontje van tien minuten kan een hoop gedoe achteraf voorkomen.
Wat verandert er in 2026?
Eerlijk gezegd valt dat mee. De grootste verandering is dat steeds meer gemeenten de mantelzorgwoning ook na het stoppen van de zorgvraag mogen laten staan, mits hij wordt omgebouwd naar een berging of tuinhuis. Dat was vroeger problematischer.
Daarnaast zien we dat een aantal gemeenten experimenteren met het toestaan van mantelzorgwoningen voor "sociale zorg". Dus niet alleen medische zorg, maar ook situaties waarin een oudere ouder eenzaam is, of een jongvolwassen kind met psychische problemen tijdelijk dichtbij wil zijn. Of dit voor jouw situatie geldt, kun je het beste navragen.
De praktijk: hoe pak je het aan?
Bij ons gaat het meestal zo. Je belt of mailt, we bespreken de situatie, en als je dat wil komen we langs voor een gratis adviesgesprek bij je thuis. Dan kijken we naar de tuin, naar de mogelijkheden voor plaatsing, en bespreken we welke route voor jouw gemeente het slimst is.
In veel gevallen volstaat een melding bij de gemeente met een korte motivatie en de zorgverklaring. Soms is een uitgebreidere aanvraag nodig. Wij begeleiden dat hele traject als je dat wil. Niet omdat het moet, maar omdat we het in de praktijk vaak sneller voor elkaar krijgen dan particulieren die zelf hun weg moeten zoeken in het loket.
Veelgestelde vragen
Mag mijn moeder hier ook officieel ingeschreven worden? Ja, dat kan. Ze krijgt dan een huisnummer met toevoeging (bijvoorbeeld 12A) en kan op dat adres ingeschreven worden bij de gemeente.
Wat als de zorgvraag stopt, bijvoorbeeld omdat mijn moeder verhuist of overlijdt? Dan moet de woning binnen een redelijke termijn (vaak zes maanden tot een jaar) verwijderd worden, of omgebouwd worden tot een functie die wel binnen het bestemmingsplan past. Een berging of tuinkamer bijvoorbeeld.
Mag de mantelzorgwoning ook permanent blijven staan? Niet als zelfstandige woning, nee. De koppeling met de zorgvraag is in de wet vastgelegd. Maar omdat onze woningen volledig prefab zijn, kunnen ze in een paar dagen weer worden weggehaald als dat ooit nodig is. Dat is voor veel mensen juist een voordeel.
Kost het aanvragen geld? Een melding is meestal gratis of heel goedkoop. Een echte vergunningaanvraag kost bij de meeste gemeenten tussen de 200 en 800 euro aan legeskosten.
Tot slot
De regelgeving rond mantelzorgwoningen oogt ingewikkeld, maar in de praktijk valt het mee. Het overgrote deel van de mensen die wij helpen, plaatst zijn mantelzorgwoning zonder gedoe en binnen een paar weken na de eerste melding. De sleutel is: niet te lang wachten met informeren bij je gemeente, en kies voor een aanbieder die het traject vaker heeft gelopen.
Heb je een specifieke situatie waar je over twijfelt? Bel gerust, we denken graag mee. Een telefoontje kost niets en levert vaak meer duidelijkheid op dan een week zoeken op internet.